Khám Phá Nghệ Thuật Bày Cỗ Tết Hà Nội

Trong không khí rộn ràng của những ngày Tết, cỗ Tết Hà Nội không chỉ đơn thuần là bữa ăn mà còn là một tác phẩm nghệ thuật thể hiện sự khéo léo và tinh tế của người nấu. Mỗi món ăn được lựa chọn và bày biện cẩn thận, không chỉ để thỏa mãn cái bụng mà còn để làm hài lòng đôi mắt và tâm hồn thực khách.

Cách Bày Cỗ Tết Truyền Thống

Người Hà Nội xưa thường chú trọng đến việc sắp xếp các món ăn trong mâm cỗ. Theo cuốn sách ”Ẩm thực tu tri: Sách dạy nấu ăn đủ ba cách Ta – Tàu – Tây” xuất bản năm 1930, mâm cỗ Tết thường bao gồm 6 đến 12 món, tùy thuộc vào số lượng thành viên trong gia đình. Các món ăn được chia thành hai nhóm lớn: món núi (bán sơn) và món nước (bán thủy), được bày trí đối xứng và hài hòa.

Thứ Tự Các Món Ăn

Thứ tự bày trí món ăn cũng không kém phần quan trọng. Các món nguội như giò, chả, và gà luộc thường được chuẩn bị sẵn trước khi khách đến. Sau đó, các món nộm, món xào và món canh nóng như canh bóng thả hay canh mọc sẽ được đưa ra sau. Cuối cùng là các món chè ngọt ngào dành cho tráng miệng. Cách bày trí hợp lý giúp cho mâm cỗ Tết không chỉ đẹp mắt mà còn tạo ra sự cân bằng về vị giác, giúp thực khách cảm nhận được sự độc đáo của từng món ăn.

Mâm cỗ Tết truyền thống của người Hà Nội xưa. Ảnh: Bùi Thủy

Sự Hài Hòa Giữa Âm và Dương

Theo triết lý Đông y, mỗi món ăn mang trong mình tính âm hoặc tính dương. Những món ăn có nhiều đạm và chất béo như rán, xào thường mang tính dương, trong khi các món canh và dưa góp lại thuộc tính âm. Việc xen kẽ các món ăn này trong bữa cỗ không chỉ giúp cơ thể tự điều chỉnh nhiệt độ mà còn giảm cảm giác ngán khi thưởng thức.

Ảnh Hưởng của Thứ Tự Món Ăn Đến Cảm Nhận Vị

Thứ tự các món ăn cũng ảnh hưởng lớn đến cảm nhận vị giác. Những nụ vị giác thường nhạy bén nhất với những miếng đầu tiên, và sẽ nhanh chóng cảm thấy chán khi phải tiếp xúc với những hương vị đậm. Do đó, các món có vị thanh nhẹ thường được để ở vị trí dễ gắp hơn, xen kẽ với các món đậm để tạo sự cân bằng. Điều này giúp mỗi món ăn giữ được hương vị đặc trưng của nó mà không bị lấn át bởi vị của món trước đó.

Cỗ Tết Như Một Bản Nhạc Hài Hòa

Nhìn chung, mâm cỗ Tết giống như một bản nhạc được soạn thảo khéo léo, có sự hòa quyện giữa các nốt trầm và bổng. Cách bày biện và thứ tự món ăn cho phép người thưởng thức trải nghiệm từ những món nóng đến nguội, từ vị đậm đến vị thanh. Nhờ vậy, bữa ăn có thể kéo dài mà không gây ra cảm giác khó chịu, điều này rất hiếm gặp trong những bữa ăn có quá nhiều món đạm.

Các món ăn trong cỗ Tết Hà Nội không chỉ được chuẩn bị tỉ mỉ mà còn được bày biện để dễ dàng thưởng thức. Thứ tự và cách sắp xếp giúp điều chỉnh vị giác, giảm ngán và mang lại cảm giác thoải mái cho thực khách. Đây thực sự là một tri thức ẩm thực được hình thành từ nhiều thế hệ, nơi mà mĩ vị và sức khỏe hòa quyện vào nhau, tạo nên những kỷ niệm ẩm thực sâu sắc trong lòng mỗi người.

Bùi Thủy